Size ihtiyaçlarınız doğrultusunda ve özelleştirilmiş hizmetler sunabilmemiz için, bu internet sitesinde çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Çerezlerle ve nasıl çalıştıklarıyla ilgili daha detaylı bilgi için GİZLİLİK POLİTİKASI’nı okuyunuz. Kişisel verilerin korunması hakkında AÇIKLAMA METNİ’ni okuyunuz.
Duyurular:

Vergi 2022-071

01 Temmuz 2022

Yayımlandığı Yer  : VERGİ DÜNYASI DERGİSİ –           

                              TEMMUZ 2022 - SAYI : 491

Mehmet MAÇ

Yeminli Mali Müşavir

YETKİSİZ DÖVİZ ALIM SATIM FAALİYETİ YAPANLARA YÖNELİK İKAZ YAZISI

Öz:

İzinsiz döviz alım satım faaliyetinde bulunmak öteden beri kambiyo mevzuatına aykırılık teşkil etmektedir.

Bu aykırılığı hatırlatan bir resmi yazıda, konu ile ilgili mevzuat ve yaptırımlar açıklanmış olup, aşağıda yazının metni ve FAALİYET kavramı hakkındaki görüşlerimiz yer almaktadır.

Normalde her firma her türlü malı alıp satabilir.

Döviz alım-satımının faaliyet konusu haline getirilmesine ilişkin yasağın başlıca amacı bu faaliyeti, yetkili müessese sıfatını kazanıp izinli olarak yapanların haksız rekabete uğramasını önlemektir.

Dolayısıyla döviz alım-satımının faaliyet haline getirilip getirilmediği konusunda böyle bir haksız rekabet oluşup oluşmadığı, önemli bir kriterdir.

Anahtar Kelimeler:

1567 sayılı Kanun, 32 sayılı Karar, Kambiyo, Döviz Alım Satımı, Efektif, Yetkili Müessese, Şube Açma, 2018-32/45 nolu Tebliğ

  1. GİRİŞ:

Kambiyo mevzuatımıza göre döviz veya efektif alım satımı faaliyetinde bulunulabilmesi için, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karara ilişkin 2018-32/45 sayılı Tebliğde sayılan şartları sağlayarak YETKİLİ MÜESSESE sıfatını kazanmış bir anonim şirketinin varlığı ve şirketin sadece bu faaliyeti yapması gerekmektedir. [1]

Hazine ve Maliye Bakanlığı, bazı konaklama işletmelerinin yetkisiz olarak döviz alım satımı yaptığını tespit etmiş ve bu konudaki mevzuatı açıklayan bir yazıyı Kültür ve Turizm Bakanlığına göndererek konaklama işletmelerinin uyarılmasını istemiştir.

Bu çalışmamız, söz konusu uyarı yazısı hakkındadır.

  1. HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞININ UYARI YAZISININ METNİ:

Hazine ve Maliye Bakanlığının yetkisiz olarak döviz alınıp satılmasının yasak olduğu, bu yasağa aykırı hareket edilmesi halinde uygulanabilecek para cezalarını ve işyeri kapatma cezalarını hatırlatan yazısının metni şöyledir;

 

T.C.

 

HAZİNE VE MALiYE BAKANLIĞI

FiNANSAL PiYASALAR VE KAMBiYO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Yetkili Müesseseler Dairesi

 

Sayı    : E-57908008-257.99-1116994

Konu   : Yetkisiz Döviz Alım Satımı Yapan Konaklama Faaliyetiyle iştigal Eden iş Yerleri hk.

 

KÜLTÜR VE TURiZM BAKANLIĞINA

 

Bilindiği üzere, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un (1567 sayılı Kanun) 1 inci maddesi "Kambiyo, nukut, esham ve tahvilat alım ve satımının ve bunlar ile kıymetli madenler ve kıymetli taşlarla bunlardan mamul veya bunları muhtevi her nevi eşya ve kıymetlerin ve ticari senetlerle tediyeyi temine yarayan her türlü vasıta ve vesikaların memleketten ihracı veya memlekete ithalinin tanzim ve tahdidine ve Türk parasının kıymetinin korunması zımnında kararlar ittihazına Cumhurbaşkanı salahiyetlidir." hükmünü amirdir.

Mezkur Kanun'un 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında "Cumhurbaşkanının bu Kanun hükümlerine göre yapmış bulunduğu genel ve düzenleyici işlemlerdeki yükümlülüklere aykırı hareket eden kişi, üç bin Türk Lirasından yirmi beş bin Türk Lirasına kadar idarı para cezası ile cezalandırılır." hükmü, beşinci fıkrasında ise "Bu Kanuna dayanılarak çıkarılan karar, yönetmelik ve tebliğler ile diğer genel ve düzenleyici işlemler uyarınca faaliyet izni veya yetki belgesi alınması zorunlu olan konularda, gerekli izin veya belgeyi almaksızın ticari faaliyette bulunanlar, elli bin Türk lirasından iki yüz elli bin Türk lirasına kadar idarı para cezası ile cezalandırılır ve yetkisiz faaliyetin gerçekleştirildiği iş yerindeki tüm faaliyetler bir aydan altı aya kadar, tekrarı halinde ise sürekli olarak durdurulur. Ancak, yetkisiz olarak faaliyette bulunanların ilan ve reklamlarından veya yaptıkları işin mahiyetinden söz konusu iş yerini, sadece faaliyet izni veya yetki verilmesi gereken faaliyet konularında iştigal etmek maksadıyla açtıkları veya işlettikleri anlaşılıyorsa söz konusu iş yerindeki faaliyet sürekli olarak durdurulur. Durdurma işlemleri Hazine Müsteşarlığının (Hazine ve Maliye Bakanlığı) talebi üzerine valiliklerce yerine getirilir." hükmü yer almaktadır.

1567 sayılı Kanun'un 1 inci maddesi kapsamında hazırlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar'ın 1 inci maddesi "Bu Karar'a ve bu Karar'ın uygulanması amacıyla Bakanlıkça yayımlanacak tebliğlere muhalefet 1567 sayılı Kanun'la ek ve tadillerine muhalefet sayılır." hükmünü amir bulunmaktadır.

Diğer taraftan, aynı Karar'ın 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında; dövize ilişkin işlemlerin Merkez Bankası, Bankalar ve Bakanlıkça uygun görülecek diğer kuruluşlar tarafından yapılacağı hükme bağlanmıştır.

Aynı maddenin üçüncü fıkrasında ise efektif alım satım yetkisinin PTT, yetkili müesseseler ve Borsa lstanbul A.Ş. bünyesindeki piyasalarda Borsa İstanbul A.Ş. ile ilgili mevzuat kapsamında olmak üzere kıymetli maden aracı kuruluşlarına ait olduğu hususu düzenlenmiştir.

Ayrıca, anılan Karar'ın 23 üncü maddesinde; bu Karar'a ilişkin işlemlerde bankalar, yetkili müesseseler, PTT, kıymetli maden aracı kuruluşları ve aracı kurumlar tarafından döviz alım satım belgeleri ile Türk parası transfer belgeleri düzenleneceği ve bu belgelerle ilgili usul ve esasların Merkez Bankasınca belirleneceği hüküm altına alınmıştır.

Öte yandan, yetkili müesseselerin kuruluş, faaliyet, şube açma, yükümlülük ve denetimlerine dair usul ve esaslar Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara ilişkin 2018-32/45 sayılı Tebliğ ile düzenlenmektedir.

Anılan Karar'a ilişkin 2018-32/45 sayılı Tebliğ'in 5 inci maddesinde "Yetkili müesseselerin kurulması ve faaliyete geçmesi için Bakanlıktan izin alınması şarttır. Faaliyet izni bulunmayanlar veya iptal edilenler, yetkili müessese faaliyetinde bulunamazlar; ticaret unvanlarında, iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarında, ilan ve reklamlarında, iş yerlerinde veya internet sitelerinde dövize ilişkin işlem yaptıkları izlenimini yaratacak hiçbir kelime, deyim ve işaret kullanamazlar." hükmü yer almaktadır.

Söz konusu Tebliğ'in 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında ise Yetkili Müessese Faaliyet izin Belgesi bulunmayan gerçek veya tüzel kişilerin ticari amaçla döviz alımı satımı yapamayacakları hüküm altına alınmıştır.

Bu kapsamda, son zamanlarda bazı konaklama faaliyetiyle iştigal eden otel, pansiyon gibi iş yerlerinde yetkisiz olarak döviz alım satımı yapıldığına ve İnternet sitelerinde de söz konusu hususun otel hizmeti olarak duyurulduğuna rastlanmaktadır. Mevzu bahis iş yerlerinde yetkisiz döviz alım satımı yapıldığının tespiti halinde yukarıda anılan mevzuat hükümleri gereğince iş yerindeki tüm faaliyetlerin bir aydan altı aya kadar, tekrarı halinde ise sürekli olarak durdurulması gerekmektedir. Bu durumun ise, aylar öncesinden rezervasyon yaptıran vatandaşların ve özellikle yaz aylarında turistlerin mağduriyetine yol açacağı açıktır.

Bu itibarla; konaklama faaliyeti ile iştigal eden iş yerlerine yukarıda anılan mevzuat hükümlerinden de bahsedilerek Bakanlığınızca gönderilecek bir uyarının, hem yetkisiz döviz alım satımının önüne geçebilmek hem de vatandaşların ve turistlerin mağduriyet yaşamasını engelleyebilmek için faydalı olabileceği değerlendirilmektedir.

Bilgilerini ve gereğini arz ederim.”

  1. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI, UYARI YAZISINI OTELCİLERE DUYURMUŞTUR:

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türkiye Otelciler Federasyonu’na söz konusu uyarı yazısını da ekleyerek şöyle bir duyuru göndermiştir.

 

T.C.

KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI

Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü

 

Sayı      : E-29622684-010.03-2446679                                    07.05.2022

Konu     : Döviz alım satımı yapan tesisler hakkında

 

TÜRKİYE OTELCİLER FEDERASYONUNA

 

İlgi       : Hazine ve Maliye Bakanlığının (Finansal Piyasalar ve Kambiyo

               Genel Müdürlüğü) 1116994 sayılı yazısı.

Hazine ve Maliye Bakanlığından (Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğü) alınan ilgi yazı ekte gönderilmektedir.

Konuya ilişkin duyurunun üyelerinize yapılması hususunda bilginizi ve gereğini rica ederim.

Ek: Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğü (2 Sayfa)”

  1. UYARI YAZISI BAZI ÇEVRELERDE YENİ BİR MEVZUAT OLARAK ALGILANMIŞTIR. HALBUKİ BU YAZI İLE SADECE VAR OLAN MEVZUAT HATIRLATILMIŞTIR:

Bir kısım haber mecralarında ve web sitelerinde görüleceği üzere, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın uyarı yazısı yeni bir mevzuat çıktığı şeklinde takdim edilmiştir.

Halbuki yetkisiz döviz alım satım faaliyeti konusundaki yasaklayıcı hüküm ve ceza hükümleri öteden beri yürürlükte olup, yeni bir düzenleme yapılmış değildir.

Söz konusu yazı sadece mevcut mevzuatı hatırlatmaktadır.

Bahsi geçen uyarı yazısında sadece yetkisiz döviz alım satımı yapan konaklama işletmelerinden bahsedilmekle beraber, bu yazıdaki uyarılar yetkisiz döviz alım satımı yapan diğer işletmeleri de ilgilendirmektedir.

  1. PARA ÜSTÜ VERME ŞEKLİNDEKİ İŞLEMLERİN DÖVİZ ALIM SATIMI OLARAK NİTELENDİRİLEMEYECEĞİ GÖRÜŞÜNDEYİZ:

Otel, lokanta ve sair işletmelerde müşteri ödemeyi efektif olarak yapmışsa ve mal veya hizmet bedeli müşterinin verdiği efektifin altında ise, para üstünün TL veya başka bir para birimi olarak verilmesi gerekebilmektedir.

Örnek olarak, yemek alan bir turist 60 EURO olan yemek bedelini ödemek amacıyla 100 EURO verdiğinde, kasada 40 EURO bulunmadığı için, para üstü olan 40 EURO’nun değerine eşit Türk Lirası verilmesi halinde, döviz alım satımı faaliyetinde bulunma yasağına aykırı bir durum oluşup oluşmadığı  akla gelmektedir.

Bizim anlayışımıza göre para üstü vermek, döviz alım satım faaliyeti yasağına aykırı bir işlem değildir.

Çünkü yasak olan husus döviz alım satımının TİCARİ AMAÇLA ve FAALİYET şeklinde icrası olup, para üstü verme işleminde bu nitelikler yoktur.

Buradaki ticari amaçtan ve faaliyetten ne anlaşılması gerektiği hakkındaki görüşlerimiz aşağıdaki bölümdedir.

  1. TİCARİ AMAÇ” ve “DÖVİZ ALIM SATIM FAALİYETİ” KAVRAMLARININ ANLAMI VE KAPSAMI HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİMİZ:

Yukarıdaki 2 nolu bölümde metnine yer verdiğimiz uyarı yazısındaki açıklamalarda görüleceği üzere, YASAK OLAN HUSUS döviz almak veya döviz satmak değil, TİCARİ AMAÇLA DÖVİZ ALIM SATIMI FAALİYETİNDE BULUNMAKDIR.

Buradaki FAALİYET kelimesinin ne anlama geldiği, döviz alım satım işlemlerinin hangi hal ve hacimde FAALİYET sayılabileceği, TİCARİ AMAÇ ile ne kast edildiği, dolayısıyla ceza gerektirecek noktaya nasıl ulaşılacağı hakkında açıklık yoktur.

Yukarıdaki bölümde belirttiğimiz gibi, para üstü verme şeklindeki ticari amaç taşımayan ve işin gereği olan bir eylemin döviz alım satım faaliyeti sayılamayacağı, herkesin kabul etmesi gereken bir husustur.

Keza, ARİZİ OLARAK döviz veya efektif alınması, karşılığında TL veya başka bir para biriminin verilmesi yahut TL alınıp karşılığında yabancı para verilmesi DÖVİZ ALIM SATIM FAALİYETİ OLARAK NİTELENDİRİLMEMELİDİR.

Bizim anlayışımıza göre döviz alım satımının faaliyet olarak nitelendirilmesi için;

  • Belli bir dönemdeki işlem sayısının, faaliyet oluşturacak ölçüde çok olması,
  • İşleme konu meblağlar toplamının, diğer faaliyetlerden doğan hasılata oranla yüksekçe bir tutar teşkil etmesi,
  • Basit de olsa döviz alım satım işine tahsis edilmiş demirbaş, organizasyon, part time de olsa iş gücü bulunması,
  • Döviz alıp satma faaliyeti yapıldığını duyuran muhtelif ilan araçlarının kullanılıyor olması,
  • İşlem hacminin  yetkili müesseselere karşı rekabet oluşturacak düzeyde olması [2]

gibi kriterler gözetilmelidir.

Gayrımenkullerin satılmasında uygulanmakta olan, 1 yılda birden fazla satış yapılması, yıllık işlem sayısı biri geçmese bile birbirini izleyen yıllarda satış yapılması şeklindeki katı anlayışın yetkisiz döviz alım satım yasağı açısından geçerli olamayacağı görüşündeyiz.

  1. DÖVİZ ALIM SATIM FAALİYETİNİN İZİNLİ OLARAK YAPILABİLMESİ İÇİN ARANAN ŞARTLAR:

Döviz alım satımını ve döviz ile ilgili diğer işlemleri faaliyet şeklinde icra edebilmek için A grubu veya B grubu YETKİLİ MÜESSESE sıfatının kazanılması ve bu sıfatın korunması gerekmektedir.

Yetkili müessesenin ANONİM ŞİRKET olması ve bu şirketin yetki kapsamındaki döviz işlemleri dışında faaliyette bulunmaması gerekmektedir.

Yetkili müessese sıfatının kazanılması ve korunması ile ilgili şartlar 32 sayılı Karara ilişkin bir Tebliğ ile belirlenmiştir. [3]

Daha sonra bu Tebliğde 4 adet Tebliğ ile değişiklik yapılmıştır. [4]

32 sayılı Karara ilişkin 2018-32/45 sayılı Tebliğin 6 ncı maddesinde A veya B grubu yetkili müessese olacak anonim şirkette aranacak şartlar yer almaktadır.

Söz konusu 6 ncı maddenin güncel metni şöyledir;

 Kuruluş şartları

 MADDE 6 – (1) Kurulmasına izin verilecek yetkili müesseselerin;

  1. Anonim şirket olması,
  2. Şirketin ana sözleşmesinde yer alan ticaret unvanında A grubu için "Yetkili Müessese"; B grubu için "Sınırlı Yetkili Müessese" ibarelerinin bulunması,

 c) Münhasıran yetkili müesseselerin faaliyet konuları ile iştigal etmek üzere kurulması,

ç) A grubu yetkili müesseselerin ödenmiş sermayelerinin 10 milyon Türk Lirasından, B grubu yetkili müesseselerin ödenmiş sermayelerinin ise 5 milyon Türk Lirasından az olmaması,

 

  1. Türkiye'de yerleşik her bir kurucu ortak ve tüzel kişi kurucu ortaklarda yüzde on veya daha fazla ortaklık payı bulunan kişiler ile şirket genel müdürünün, yönetim kurulu üyelerinin, imza yetkisini haiz çalışanlarının ve A grubu yetkili müesseseler için iç kontrol görevlilerinin;

 

  1. Müflis olmaması, konkordato ilan etmiş olmaması ya da hakkında iflasın ertelenmesi kararı verilmiş olmaması,

 

  1. Taksirli suçlar hariç olmak üzere affa uğramış olsalar dahi süreli hapis veya cezası ne olursa olsun basit veya nitelikli zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas gibi yüz kızartıcı suçlar ile 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda yer alan kaçakçılık suçları, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, tefecilik, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama, terörizmin finansmanı veya Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, yabancı devletlerle olan ilişkilere karşı suçlar, vergi kaçakçılığı suçlarından veya bu suçlara iştirakten hükümlü bulunmaması,

 

  1. Başvuru tarihi itibarıyla son beş yıl içerisinde; 4 üncü maddeye aykırı faaliyeti sebebiyle faaliyet izni veya şube faaliyet izni Müsteşarlıkça iptal edilmiş yetkili müesseselerde ortaklığı bulunmaması veya genel müdür, yönetim kurulu başkanı, iç kontrol görevlisi ve yönetim kurulu üyesi görevlerinden birinde bulunmamış olması, 29 uncu maddenin yedinci fıkrası kapsamında Müsteşarlığa gerçeğe aykırı bilgi ve belge sunmuş olmaması ve yetkisiz döviz alım satımı ile ilgili olarak idari yaptırıma uğramamış olması,

 

  1. Kendileri ile yüzde on veya daha fazla ortaklık payı bulunan şirketlerinin vergi borcu bulunmaması,

 

  1. Gerekli mali güce ve işin gerektirdiği dürüstlük ile itibara sahip bulunması,

 

  1. Hisse senetlerinin nama yazılı olması ve nakit karşılığı çıkarılması,

 

f) Ana sözleşmelerinin Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında mevzuat hükümlerine uygun olması,

 

şarttır.”

 

Görüldüğü gibi döviz alım satım faaliyetinin izinli olarak yapılması konusunda, oldukça ağır şartlar aranmaktadır.

 

Bu şartları yerine sağlamadığı için yetkisi olmayan firmaların ticari amaçla döviz alım satım faaliyeti yapmaları halinde, yukarıdaki 2 nolu bölümde belirtilen yaptırımları göze almaları gerekmektedir.

 

  1. SONUÇ:

 

Yetkisiz olarak ticari amaçla döviz alım satım faaliyetinde bulunmak öteden beri yasaktır.

 

Bu yasağa uyulmamasının ortaya çıkarabileceği cezalar yukarıdaki 2 nolu bölümde metni bulunan uyarı yazısında belirtilmiştir.

 

Bizim anlayışımıza göre, para üstü verme amaçlı efektif alımları bu yasak hükmüne muhalefet olarak nitelendirilemez.

 

Keza faaliyet denilebilecek noktaya ulaşmamış döviz alım satımları da yasağa aykırı sayılmamalıdır.

 

Döviz alım satım işlemlerinin hangi durumlarda “ticari faaliyet” sayılarak ceza gerektireceği hususunda yasal hüküm yoktur. Bu konuda somut ölçü belirlenmesine ihtiyaç bulunmaktadır.

 

 

 

 

KAYNAKÇA

 

  • Hazine ve Maliye Bakanlığı, Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğü, Yetkili Müesseseler Dairesi’nin  E-57908008-257.99-1116994 sayılı yazısı.  

 

  • Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yatırım ve  İşletmeler Genel Müdürlüğü’nün 07.05.2022 tarih E-29622684-010.03-2446679 sayılı yazısı.                                                                 
  • 32 sayılı Karara ilişkin 2018-32/45 sayılı Tebliğ. (R.G. 30.01.2018- 30317)

 

  • 32 sayılı Karara ilişkin 2018-32/45 sayılı Tebliğde değişikliklik yapan Tebliğler

 

  • 2018-32/50 sayılı Tebliğ. (R.G. 07.09.2018- 30528)

 

  • 2018-32/62 sayılı Tebliğ. (R.G. 12.10.2021- 31626)

 

  • 2018-32/64 sayılı Tebliğ. (R.G. 18.11.2021- 31663)

 

  • 2018-32/65 sayılı Tebliğ. (R.G. 18.11.2021- 31663 Mükerrer)

 

 

[1] Bankaların, PTT’nin , ilgili mevzuat kapsamındaki aracı kuruluşların statüleri gereği bu yetkileri zaten vardır.

[2] Prensip olarak tüm şirketler ticari amaçla her türlü malın alım satımını yapabilirler. Döviz alım satımı konusundaki yasağın önemli nedenlerinden biri, yetkili müesseselere karşı haksız rekabet oluşmasını engellemektir. Bu nedenle yetkili müesseselerin şikayetçi olmayacağı münferit ve küçük hacimli işlemlerin yasa kapsamında sayılmaması gerekir.

[3] 32 sayılı Karara ilişkin 2018-32/45 sayılı Tebliğ. (R.G. 30.01.2018- 30317)

[4] 32 sayılı Karara ilişkin 2018-32/45 sayılı Tebliğde değişikliklik yapan Tebliğler,

 

  • 2018-32/50 sayılı Tebliğ. (R.G. 07.09.2018- 30528)
  • 2018-32/62 sayılı Tebliğ. (R.G. 12.10.2021- 31626)
  • 2018-32/64 sayılı Tebliğ. (R.G. 18.11.2021- 31663)
  • 2018-32/65 sayılı Tebliğ. (R.G. 18.11.2021- 31663 Mükerrer)